Podział majątku wspólnego małżonków w formie aktu notarialnego wymaga przedłożenia kompletu dokumentów potwierdzających stan prawny każdego składnika majątku. Notariusz sporządza taką umowę wyłącznie wtedy, gdy strony wyrażają pełną zgodę co do warunków podziału, a dostarczone akty i wypisy pozwalają ustalić stan prawny.
Kiedy możliwy jest notarialny podział majątku?
Zawarcie umowy o podział majątku wspólnego u notariusza jest możliwe wyłącznie po ustaniu wspólności majątkowej małżeńskiej. Wspólność ustaje między innymi wskutek:
- uprawomocnienia się wyroku rozwodowego,
- orzeczenia separacji,
- zawarcia małżeńskiej umowy majątkowej (intercyzy) wprowadzającej rozdzielność majątkową,
- wydania przez sąd postanowienia o ustanowieniu rozdzielności majątkowej z ważnych powodów, na wniosek jednego z małżonków (art. 52 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).
Drugim warunkiem jest wypracowanie przez strony pełnego porozumienia co do sposobu podziału wszystkich składników majątku wspólnego. Jeżeli małżonkowie się nie zgadzają, sprawa trafia na drogę postępowania sądowego.
Stan prawny powinien umożliwiać dokonanie czynności i być odpowiednio udokumentowany. Przygotowując umowę obejmującą podział majątku w Łodzi, uczestnicy czynności muszą udokumentować sam fakt ustania wspólności jeszcze przed przystąpieniem do ustaleń finansowych.
Jakie dokumenty tożsamości należy przygotować?
Stając do aktu notarialnego, uczestnicy czynności przedstawiają ważne dowody osobiste lub paszporty. Dokument ten pozwala notariuszowi jednoznacznie potwierdzić tożsamość osób składających oświadczenia woli.
Podstawowe dane wymagane podczas sporządzania umowy obejmują:
- imiona, nazwiska oraz imiona rodziców,
- numer PESEL,
- adres zamieszkania,
- określenie aktualnego stanu cywilnego.
Dodatkowo strony przedkładają dokument potwierdzający ustanie wspólności majątkowej, czyli prawomocny wyrok orzekający rozwód, prawomocny wyrok orzekający separację, postanowienie sądu o ustanowieniu rozdzielności majątkowej albo wypis aktu notarialnego dokumentującego zawarcie majątkowej umowy małżeńskiej. Warto mieć przy sobie także odpis skrócony aktu małżeństwa – notariusz może o niego poprosić w celu weryfikacji danych.
W przypadku działania przez pełnomocnika niezbędny jest pełnomocnictwo w formie aktu notarialnego (wypis aktu), z zakresem umocowania wyraźnie wskazującym na podział majątku wspólnego.
Jakie dokumenty potwierdzają prawo do majątku?
Podstawa nabycia to dokument urzędowy wskazujący, w jaki sposób dany składnik wszedł do majątku wspólnego. Na jej podstawie notariusz weryfikuje osoby, którym przysługiwało prawo właścicieli oraz zakres prawa do rozporządzania rzeczą.
Nie istnieje jeden uniwersalny zestaw dokumentów wymaganych przy każdym podziale majątku wspólnego. Ich zakres zależy od tego, jakie składniki majątku mają zostać objęte umową. Inne dokumenty będą potrzebne przy nieruchomości, inne przy spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu, samochodzie, udziałach w spółce czy przedsiębiorstwie.
Rodzaj wymaganego dokumentu zależy od charakteru dzielonego mienia. W praktyce łódzkiej kancelarii notarialnej notariusza Mateusza Szweda przygotowanie aktu opiera się najczęściej na dokumentach takich jak:
- wypisy aktów notarialnych (np. umowa sprzedaży, darowizny, zamiany),
- prawomocne postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku,
- zarejestrowane akty poświadczenia dziedziczenia,
- przydział lub zaświadczenie spółdzielni mieszkaniowej dotyczące spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu,
- postanowienia sądu o zasiedzeniu lub zniesieniu współwłasności.
Jeżeli nieruchomość (lub inny składnik majątku) została nabyta na podstawie spadku bądź darowizny, może być dodatkowo wymagane zaświadczenie naczelnika urzędu skarbowego potwierdzające uregulowanie podatku od spadków i darowizn lub zwolnienie z tego obowiązku, jeżeli przepisy wymagają wykazania wykonania obowiązków wynikających z ustawy o podatku od spadków i darowizn.
Przy dzieleniu ruchomości o istotnej wartości (np. samochodów) przydatne są dowody rejestracyjne i faktury zakupu, a przy udziałach lub akcjach w spółkach – odpis z KRS albo umowa spółki. Komplet tych dokumentów pozwala notariuszowi ustalić, czy dany składnik stanowi element dorobku wspólnego małżonków, czy wchodzi w skład majątku osobistego jednego z nich i nie podlega podziałowi.
W praktyce często potrzebne są: wypis z rejestru gruntów i wypis z rejestru lokali, wyrys
z mapy ewidencyjnej, zaświadczenie o samodzielności lokalu, dokumenty ze spółdzielni,
a przy działkach gruntu czasem (w przypadku, kiedy podział majątku dokonywany jest po rozwodzie) zaświadczenie o przeznaczeniu w miejscowym planie albo o jego braku,
a także zaświadczenie, z którego będzie wynikać, czy dana działka gruntu jest objęta uproszczonym planem urządzenia lasu i czy wydano decyzję, o której mowa w art. 19 ust. 3 ustawy o lasach.
Co sprawdza notariusz w księdze wieczystej?
Treść księgi wieczystej służy do weryfikacji stanu prawnego nieruchomości, w tym wpisów o własności oraz ujawnionych obciążeń. Weryfikacja ta jest bezwzględnie wymagana przy dzieleniu domów, mieszkań własnościowych i działek gruntu.
W praktyce notariusz zwykle samodzielnie sprawdza aktualny stan księgi wieczystej
w systemie elektronicznym – wystarczy, że strony podadzą jej numer. Gdy nieruchomość nie jest obciążona, wpisy potwierdzają brak ograniczeń w rozporządzaniu majątkiem.
Sytuacja komplikuje się, jeżeli w dziale IV księgi wieczystej widnieje wpis o hipotece.
W zależności od sposobu rozliczenia oraz wymagań konkretnej czynności – notariusz może poprosić o aktualne zaświadczenie banku dotyczące wysokości zadłużenia
i warunków spłaty.
Jak ustala się spłaty i dopłaty przy podziale?
Jeżeli fizyczny podział składników nie odzwierciedla równych udziałów stron, w umowie zapisuje się obowiązek dokonania spłaty lub dopłaty pieniężnej. Wyrównuje to wartość majątku przypadającego każdemu z byłych małżonków.
Przy ustalaniu spłat lub dopłat strony mogą określić terminy płatności oraz sposób ich zabezpieczenia. W praktyce często stosuje się złożenie przez strony oświadczenia
o poddaniu się egzekucji na podstawie art. 777 KPC.
Jak ustalana jest wartość majątku?
Strony samodzielnie określają wartość składników majątku objętych podziałem. Notariusz co do zasady nie dokonuje ich wyceny. Jeżeli między stronami istnieje zgodność, nie ma obowiązku przedstawiania operatu szacunkowego rzeczoznawcy.
W przypadku wątpliwości strony mogą jednak posłużyć się profesjonalną wyceną.
Notariusz nie weryfikuje rynkowej wartości składników majątku, chyba że poweźmie wątpliwości co do wartości mającej znaczenie dla ustalenia należnych opłat lub podatków.
Co najczęściej opóźnia podpisanie aktu?
Najczęstszą przyczyną opóźnień jest brak kompletu dokumentów albo przedstawienie nieaktualnych odpisów i zaświadczeń. Problemy pojawiają się też wtedy, gdy treść księgi wieczystej nie zgadza się z dokumentami nabycia albo gdy nie ma jeszcze prawomocnego orzeczenia kończącego wspólność majątkową.
Kancelaria notarialna z siedzibą przy ul. Narutowicza w Łodzi przed wyznaczeniem terminu weryfikuje kompletność dostarczonej dokumentacji. Strony mogą przekazać niezbędne dokumenty osobiście lub w formie skanów przesłanych na adres poczty elektronicznej.
Sporządzenie umowy o podział utrudniają rozbieżności między treścią księgi wieczystej
a stanem faktycznym. Wcześniejsza analiza dokumentacji pod kątem wymogów prawnych pozwala uczestnikom czynności na uzupełnienie brakujących oświadczeń wierzycieli lub wypisów z aktów stanu cywilnego jeszcze przed umówionym terminem.
Notarialny podział majątku jest możliwy po ustaniu wspólności majątkowej i przy pełnej zgodzie stron. Kluczowe są: ważne dokumenty tożsamości, dokument potwierdzający ustanie wspólności, akty potwierdzające nabycie poszczególnych składników majątku oraz – przy nieruchomościach obciążonych – zaświadczenie o wysokości zadłużenia. Przy rozliczeniach istotne są też ustalenia dotyczące spłat, dopłat i terminów płatności.
FAQ
Jakie dokumenty są potrzebne do notarialnego podziału majątku wspólnego?
Potrzebne są przede wszystkim ważne dokumenty tożsamości, dokument potwierdzający ustanie wspólności majątkowej (wyrok rozwodowy, orzeczenie separacji, intercyza lub postanowienie sądu) oraz akty potwierdzające nabycie poszczególnych składników majątku. W przypadku nieruchomości niezbędna jest weryfikacja treści księgi wieczystej. Jeśli działa pełnomocnik, trzeba przedstawić pełnomocnictwo w formie aktu notarialnego.
Czy do podziału majątku u notariusza trzeba mieć zgodę obu stron?
Tak, pełna zgoda wszystkich stron jest warunkiem sporządzenia aktu notarialnego. Notariusz nie sporządzi umowy, jeśli między małżonkami istnieje spór co do składu majątku lub sposobu jego podziału. W takiej sytuacji sprawa trafia do sądu.
Jakie dokumenty potwierdzają, że nieruchomość należy do majątku wspólnego?
Dokumenty nabycia stanowią podstawę do ustalenia sposobu nabycia nieruchomości. O tym, czy należy ona do majątku wspólnego czy osobistego, decydują jednak również okoliczności jej nabycia oraz przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Kiedy potrzebne są dodatkowe dokumenty dotyczące hipoteki?
Dodatkowe dokumenty są potrzebne, gdy w dziale IV księgi wieczystej widnieje wpis o hipotece. Wtedy trzeba przedstawić zaświadczenie wierzyciela, najczęściej banku, z informacją o zadłużeniu, numerze rachunku do spłaty i promesą wykreślenia hipoteki po spłacie. Sama treść księgi wieczystej nie wystarcza do pełnej oceny obciążenia.
Czy można podzielić tylko część majątku?
Tak. Co do zasady strony mogą dokonać częściowego podziału majątku wspólnego i pozostawić pozostałe składniki do późniejszego rozliczenia. Zakres umowy zależy od ich zgodnej woli.
