Darowizna na rzecz innej osoby wiąże się z określonymi rygorami zawartymi w Kodeksie cywilnym. Rodzaj zbywanego dobra często determinuje formę prawną. Zastanawiasz się, jakie zasady obowiązują przy darowiznach? Sprawdź nasz artykuł i poznaj najważniejsze informacje.
Jakie wymogi formy darowizny obowiązują w zależności od jej przedmiotu?
Oświadczenie osoby obdarowanej nie musi mieć szczególnej formy – może być wyrażone w dowolny sposób, nawet poprzez samo zachowanie, które jasno wskazuje na przyjęcie darowizny. W niektórych przypadkach, ze względu na to, czego dotyczy darowizna, prawo wymaga zachowania określonej formy oświadczeń przez obie strony. Nie zawsze musi to być akt notarialny – mogą obowiązywać także inne szczególne formy.
Co do zasady oświadczenie darczyńcy powinno być złożone w formie aktu notarialnego (art. 890 § 1 KC). Jeżeli jednak darowizna została wykonana, brak tej formy nie powoduje nieważności czynności. Darowizna musi być wykonana w formie szczególnej, jeżeli wymagają tego przepisy obowiązujące ze względu na jej przedmiot, co dotyczy np. kwestii przeniesienia własności nieruchomości (art. 158 KC).
Z kolei przekazanie gotówki lub rzeczy ruchomych następuje często bez zachowania formy szczególnej, jeśli przyrzeczone świadczenie zostaje od razu spełnione.
Przykład: jeśli strony zamierzają zawrzeć umowę darowizny środków pieniężnych, które mają zostać przelane na konto w przyszłości, konieczne jest sporządzenie umowy w formie aktu notarialnego. Jeśli jednak środki zostały już przekazane, wówczas nie wymaga się formy aktu notarialnego.
Dodatkowo, w przypadku darowizny środków pieniężnych dokonywanej na rzecz najbliższych członków rodziny, skorzystanie ze zwolnienia podatkowego przewidzianego w art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn wymaga udokumentowania przekazania środków pieniężnych. Ustawa wskazuje, że powinno to nastąpić w szczególności poprzez:
- przelew na rachunek bankowy,
- przekaz pocztowy,
- albo inny dowód przekazania środków na rachunek płatniczy nabywcy.
Warto dodać, że sam obowiązek takiego udokumentowania nie dotyczy ważności darowizny jako czynności prawnej – chodzi wyłącznie o spełnienie warunków zwolnienia podatkowego.
Akt notarialny stanowi dokument urzędowy i korzysta z domniemania zgodności z prawdą. Umowa darowizny powinna precyzyjnie określać przedmiot darowizny, jego wartość oraz zawierać oświadczenie darczyńcy o nieodpłatnym przeniesieniu prawa na rzecz obdarowanego.
Gdzie i przed kim można dokonać przeniesienia prawa własności nieruchomości?
Darowizna, która dotyczy przeniesienia prawa własności nieruchomości (np. lokalu czy działki gruntu) pociąga za sobą konieczność sporządzenia aktu notarialnego, a tym samym wizyty w kancelarii notarialnej. Notariusz w trakcie spotkania weryfikuje tożsamość uczestników spotkania, ich zdolność do brania udziału w czynnościach prawnych oraz odczytuje treść przygotowanego aktu, tłumacząc stawającym stronom skutki prawne podejmowanych decyzji. Przygotowanie umowy w tej formy często wymaga przedłożenia stosownych dokumentów, takich jak np. podstawa nabycia mienia, dokumenty geodezyjne (wypis z rejestru gruntów, wypis z rejestru lokali dla lokalu) czy zaświadczenie ze spółdzielni mieszkaniowej o przysługującym tytule prawnym. Jeśli dana nieruchomość została wcześniej odziedziczona, darujący przedstawia również zaświadczenie Naczelnika Urzędu Skarbowego, potwierdzające, że nabycie takie zgłoszono do opodatkowania w zakresie podatku od spadków i darowizn (art. 19 ust. 6 ustawy o podatku od spadków i darowizn). Złożenie podpisów pod oryginałem aktu notarialnego skutkuje przejściem praw właścicielskich na obdarowanego. Pobrana taksa zależy wprost od wartości przedmiotu czynności i jest odgórnie regulowana rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej.
Kiedy powstaje obowiązek zapłaty podatku od darowizny lub spadku?
Wysokość podatku zależy od stopnia pokrewieństwa między stronami zawierającymi umowę. Między innymi małżonkowie, zstępni czy wstępni należą do grupy zwolnionej z podatku, pod warunkiem zgłoszenia faktu nabycia na formularzu SD-Z2 w terminie sześciu miesięcy, co wynika z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Gdy przekazanie następuje w formie aktu notarialnego, wymóg zawiadomienia organów państwowych spoczywa na notariuszu. Przekazanie majątku osobom niespokrewnionym wiąże się z obowiązkiem obliczenia i pobrania należnego podatku przez płatnika (notariusza) od razu przy dokonaniu czynności. W przypadku darowizny sporządzonej u notariusza pobrane środki są przekazywane na konto właściwego urzędu skarbowego.
Najważniejsze informacje dot. darowizny
- Darowanie dóbr majątkowych wynika z krajowych przepisów prawa.
- Przekazywanie nieruchomości wymaga sporządzenia umowy w formie aktu notarialnego przed notariuszem.
- Bliscy krewni nie uiszczają podatku od spadków i darowizn, jeżeli darowizna zostanie zgłoszona do urzędu skarbowego.
- Sporządzenie umowy przed notariuszem powoduje, że to notariusz odpowiada za przekazanie odpowiednich informacji organom podatkowym i sądom, wypełniając w ten sposób ustawowe obowiązki informacyjne.
FAQ
Jaka forma jest wymagana dla darowania mieszkania?
Zmiana właściciela lokalu mieszkalnego wymaga sporządzenia darowizny w formie aktu notarialnego. Niezachowanie formy aktu notarialnego skutkuje nieważnością umowy. Oznacza to, że:
- czynność prawna nie wywołuje skutków prawnych – darowizna nie przenosi własności lokalu na obdarowanego,
- strony nie mogą powoływać się na darowiznę w obrocie prawnym,
- jedynym sposobem na skuteczne przeniesienie własności lokalu w formie darowizny jest sporządzenie umowy w formie aktu notarialnego, zgodnie z art. 158 § 1 Kodeksu cywilnego.
Jak odbywa się weryfikacja tożsamości podczas darowania nieruchomości?
Notariusz weryfikuje tożsamość stron przy każdej czynności notarialnej poprzez sprawdzenie dokumentów tożsamości, prosząc o okazanie:
- dowodu osobistego lub paszportu,
- w przypadku cudzoziemców – paszportu lub innego dokumentu uznanego za dokument tożsamości w Polsce (np. karta pobytu).
Kto odpowiada za poinformowanie urzędu skarbowego?
Za przesłanie zawiadomień o zmianach właścicielskich odpowiada notariusz sporządzający akt. To on wypełnia obowiązek zgłoszenia zmian do urzędu skarbowego i dba o prawidłowe przekazanie informacji.
