Rozdzielność majątkowa to jeden z ustrojów majątkowych małżeńskich. Polega na tym, że każdy z małżonków zachowuje odrębny majątek, zamiast ustawowej wspólności majątkowej przewidzianej w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Potocznie określa się ją jako intercyzę. Umowa taka wymaga formy aktu notarialnego i może zostać zawarta zarówno przed ślubem, jak i w trakcie małżeństwa (art. 47 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i nast.).
Od kiedy obowiązuje rozdzielność majątkowa?
Jeżeli małżonkowie zawrą umowę przed ślubem, rozdzielność majątkowa zacznie obowiązywać z chwilą zawarcia małżeństwa. Jeżeli umowa zostanie podpisana w trakcie trwania małżeństwa, wywołuje skutki od momentu jej zawarcia, chyba że przepisy szczególne albo orzeczenie sądu stanowią inaczej.
W praktyce oznacza to, że składniki majątku nabyte przed ustanowieniem rozdzielności pozostają objęte dotychczasowym ustrojem majątkowym. Od chwili zmiany ustroju każdy z małżonków nabywa nowe składniki do swojego majątku osobistego.
Co istotne, małżonek może powoływać się względem innych osób na umowę majątkową małżeńską, gdy jej zawarcie oraz rodzaj były tym osobom wiadome. Oznacza to, że do skuteczności umowy majątkowej względem innej osoby wystarczy, aby wiedziała ona o fakcie zawarcia umowy i znała jej rodzaj.
Rozdzielność a odpowiedzialność za długi
Rozdzielność majątkowa w istotny sposób ogranicza odpowiedzialność jednego małżonka za zobowiązania drugiego. Po jej ustanowieniu wierzyciel jednego z małżonków nie może sięgać do majątku drugiego, jeżeli ten nie jest współdłużnikiem, poręczycielem albo nie wyraził zgody na zaciągnięcie zobowiązania.
Nie oznacza to jednak pełnej ochrony w każdej sytuacji. Małżonkowie mogą odpowiadać wspólnie za długi zaciągnięte przez oboje, a także za zobowiązania objęte przepisami szczególnymi. Rozdzielność nie eliminuje również odpowiedzialności za zobowiązania powstałe wcześniej, jeżeli zostały zaciągnięte przed zmianą ustroju.
Rozdzielność a podział majątku
Od chwili ustanowienia rozdzielności każdy z małżonków samodzielnie i niezależnie zarządza swoim majątkiem osobistym. Po ustaniu małżeństwa nie powstaje nowy majątek wspólny obejmujący składniki nabyte po dacie zawarcia umowy.
Inaczej wygląda sytuacja składników zgromadzonych wcześniej, w czasie trwania wspólności majątkowej. Taki majątek nadal wymaga rozliczenia, zwykle w drodze umowy albo postępowania sądowego. Rozdzielność upraszcza więc przyszłe rozliczenia, ale nie usuwa skutków wspólności, która już powstała.
W polskim prawie przewidziana jest także rozdzielność majątkowa z wyrównaniem dorobków. W czasie trwania małżeństwa działa ona podobnie do zwykłej rozdzielności, natomiast po jej ustaniu pozwala na rozliczenie różnicy w dorobku małżonków.
Rozdzielność a dziedziczenie
Rozdzielność majątkowa nie zmienia kręgu spadkobierców ustawowych. Małżonek nadal może dziedziczyć po drugim małżonku na zasadach określonych w Kodeksie cywilnym. Zmienia się natomiast skład majątku, który może wchodzić do spadku, ponieważ po ustaniu wspólności rozlicza się najpierw majątek wspólny, a do spadku wchodzi majątek należący do zmarłego.
Oznacza to, że rozdzielność wpływa na wielkość masy spadkowej, ale nie wyłącza małżonka z dziedziczenia. Jeżeli strony chcą inaczej uregulować kwestie na wypadek śmierci, konieczne jest sporządzenie testamentu. Trzeba jednak pamiętać, że osobom najbliższym może w określonych sytuacjach przysługiwać zachowek.
Umowa zawarta przed ślubem i w trakcie małżeństwa
Moment podpisania umowy ma istotne znaczenie praktyczne.
-
Przed ślubem: wspólność majątkowa nie powstaje. Od chwili zawarcia małżeństwa obowiązuje rozdzielność, a składniki nabywane później należą do majątku osobistego tego małżonka, który je nabył.
-
W trakcie małżeństwa: zmiana ustroju działa na przyszłość. Majątek zgromadzony wcześniej pozostaje objęty dotychczasowymi zasadami i wymaga odrębnego rozliczenia, jednakże z chwilą ustanowienia rozdzielności majątkowej ustaje wspólność ustawowa, a składniki majątku objętego dotychczas wspólnością stają się przedmiotem współwłasności w częściach ułamkowych.
Takie rozwiązanie bywa stosowane zwłaszcza wtedy, gdy jeden z małżonków prowadzi działalność gospodarczą albo wykonuje czynności wiążące się z podwyższonym ryzykiem finansowym.
Ustalenia spadkowe i rodzinne
Rozdzielność majątkowa reguluje przede wszystkim stosunki majątkowe między małżonkami za ich życia. Nie zastępuje testamentu ani innych rozrządzeń na wypadek śmierci. Jeżeli celem jest uporządkowanie sytuacji rodzinnej i spadkowej, warto rozważyć także sporządzenie testamentu.
W zależności od sytuacji pomocne mogą być również inne czynności notarialne, takie jak darowizna, umowa o dożywocie czy dział spadku. Każde z tych rozwiązań służy innemu celowi
i wymaga indywidualnego dopasowania do sytuacji stron.
Wspólne zakupy i potrzeby rodziny
Wiele osób obawia się, że rozdzielność majątkowa uniemożliwi im wspólne życie finansowe. Nic bardziej mylnego. Małżonkowie posiadający intercyzę mogą wspólnie zaciągać kredyty (np. hipoteczny) czy kupować nieruchomości – stają się wtedy ich współwłaścicielami w określonych ułamkach (np. po połowie).
Należy jednak pamiętać o ważnym wyjątku ustawowym: rozdzielność nie zwalnia z obowiązku ponoszenia kosztów utrzymania domu i rodziny. Za długi zaciągnięte na tzw. zwykłe potrzeby rodziny (np. rachunki, edukacja dzieci, codzienne zakupy) małżonkowie wciąż odpowiadają solidarnie.
Najczęstsze pytania:
Czy po podpisaniu intercyzy można wspólnie rozliczać PIT?
Możliwość wspólnego rozliczenia zależy od spełnienia warunków ustawowych. Sama rozdzielność majątkowa wyłącza wspólne rozliczenie za dany rok podatkowy, dlatego każdorazowo trzeba sprawdzić aktualne przepisy podatkowe. Co do zasady wspólne rozliczenie małżonków wymaga istnienia wspólności majątkowej przez cały rok podatkowy (z wyjątkami przewidzianymi w przepisach).
Czy można ustanowić rozdzielność z datą wsteczną?
W drodze umowy w formie aktu notarialnego – nie. Umowa zawarta u notariusza wywołuje skutki na przyszłość. Ustanowienie rozdzielności z datą wsteczną jest możliwe wyłącznie na mocy orzeczenia sądu, z ważnych powodów.
Na czym polega rozdzielność z wyrównaniem dorobków?
Jest to ustrój, w którym małżonkowie mają odrębne majątki w czasie trwania małżeństwa,
a po jego ustaniu następuje rozliczenie dorobku. Rozwiązanie to ma znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy jedno z małżonków ogranicza aktywność zawodową na rzecz prowadzenia domu lub opieki nad dziećmi.
Czy po zawarciu rozdzielności można małżonkowie mogą ubiegać się o kredyt hipoteczny?
Rozdzielność majątkowa nie stoi na przeszkodzie, aby małżonkowie wspólnie zaciągnęli kredyt hipoteczny na zakup nieruchomości. Staną się wtedy współwłaścicielami mieszkania lub domu w częściach ułamkowych (np. po 1/2), a wobec banku będą odpowiadać solidarnie.
