Sporządzenie testamentu w formie aktu notarialnego pozwala precyzyjnie wyrazić wolę dotyczącą majątku na wypadek śmierci. Testament notarialny jest dokumentem urzędowym, a notariusz ma obowiązek zadbać o zgodność czynności z prawem, należyte zabezpieczenie praw i słusznych interesów osób, których czynność może dotyczyć, oraz udzielić niezbędnych wyjaśnień.
Dlaczego warto sporządzić testament u notariusza?
Jest to jedna z możliwych form sporządzenia testamentu. Jej istotną zaletą jest udział notariusza już na etapie składania oświadczenia woli. Notariusz stwierdza tożsamość testatora, sporządza akt w sposób zrozumiały i przejrzysty, a przed podpisaniem aktu powinien upewnić się, że osoba dokonująca czynności rozumie jego treść i znaczenie oraz że akt odpowiada jej woli. Jeżeli notariusz ma wątpliwości co do zdolności testatora do czynności prawnych, nie może dokonać czynności.
Ma to znaczenie zwłaszcza w sytuacjach, w których można przewidywać późniejszy spór dotyczący autentyczności testamentu, jego treści albo okoliczności, w jakich został sporządzony.
Jakie dane osób wskazywanych w testamencie należy przygotować przed spotkaniem?
Przed sporządzeniem testamentu należy odpowiedzieć sobie na kilka podstawowych pytań:
- kogo chcę powołać do spadku?
- czy chcę powołać jedną osobę, czy kilka osób?
- w jakich udziałach mają dziedziczyć poszczególni spadkobiercy?
- czy chcę pozostawić poszczególne składniki majątku konkretnym osobom?
- czy chcę odwołać wcześniejszy testament (jeśli takowy został sporządzony)?
Warto przygotować dane osób, które mają zostać wskazane w testamencie – w szczególności ich imiona, nazwiska, imiona rodziców oraz daty urodzenia. Przydatny będzie również numer PESEL. Dokładny zakres danych i dokumentów potrzebnych do konkretnej czynności może jednak zależeć od jej treści.
Jeżeli testament ma zawierać rozrządzenie dotyczące konkretnej nieruchomości, warto przygotować informacje pozwalające ją jednoznacznie zidentyfikować, w szczególności numer księgi wieczystej. W przypadku bardziej złożonego majątku dobrze jest przed wizytą poinformować kancelarię, jakie składniki majątkowe mają być objęte rozrządzeniami.
Spadkobierca a zapisobierca – to nie to samo
Jednym z najczęstszych źródeł nieporozumień jest utożsamianie powołania do spadku z przekazaniem konkretnego przedmiotu.
Spadkodawca może powołać jedną lub kilka osób do całości albo części spadku.
Jeżeli natomiast celem jest, aby konkretna osoba nabyła określony składnik majątku z chwilą śmierci spadkodawcy, w odpowiednich przypadkach można zastosować zapis windykacyjny. Jest on możliwy wyłącznie w testamencie sporządzonym w formie aktu notarialnego. Z chwilą otwarcia spadku zapisobierca windykacyjny nabywa wskazany przedmiot, jeżeli spełnione są ustawowe warunki. Zapis ten może dotyczyć rzeczy oznaczonej co do tożsamości, zbywalnego prawa majątkowego, przedsiębiorstwa lub gospodarstwa rolnego, ustanowienia na rzecz zapisobiercy użytkowania lub służebności, a także ogółu praw i obowiązków wspólnika spółki osobowej.
Jak przebiega sporządzenie testamentu?
Cała procedura rozpoczyna się od okazania ważnego dokumentu tożsamości przez testatora. Następnie odbywa się rozmowa, podczas której notariusz ustala wolę spadkodawcy i upewnia się, że rozumie on znaczenie dokonywanej czynności oraz że akt odpowiada jego rzeczywistej woli. Jeżeli poweźmie wątpliwości co do zdolności do czynności prawnych, nie może dokonać czynności notarialnej.
Treść testamentu jest formułowana przez notariusza na podstawie oświadczenia testatora,
z uwzględnieniem obowiązujących przepisów prawa. Po odczytaniu aktu notariusz upewnia się, że testator dokładnie rozumie jego treść i znaczenie oraz że akt jest zgodny z jego wolą. Po podpisaniu dokumentu otrzymuje on jego wypis.
Czy testament notarialny można zarejestrować w systemie?
Tak. Po sporządzeniu testamentu u notariusza może on zostać – na żądanie testatora – zarejestrowany w Notarialnym Rejestrze Testamentów (NORT).
Rejestracja jest dobrowolna. NORT nie służy do ujawniania treści testamentu – jego funkcją jest przede wszystkim umożliwienie ustalenia po śmierci testatora, czy testament istnieje, został zarejestrowany i w jakiej ewentualnie kancelarii się znajduje. Informacje z rejestru są udostępniane za pośrednictwem notariusza po śmierci testatora.
Wpis do NORT może zostać dokonany bezpośrednio przy sporządzaniu testamentu – notariusz pyta testatora czy ten wyraża taką chęć.
Testament notarialny a późniejsze postępowanie spadkowe
Po śmierci testatora testament może stanowić podstawę ustalenia zasad dziedziczenia. Jeżeli spełnione są ustawowe warunki, spadkobiercy mogą stwierdzić nabycie spadku u notariusza na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia.
W postępowaniu tym notariusz dokonuje m.in. otwarcia i ogłoszenia testamentu, jeżeli wcześniej nie zostało ono dokonane, oraz sporządza protokół dziedziczenia. Akt poświadczenia dziedziczenia może zostać sporządzony, jeżeli spełnione są ustawowe warunki i nie występują przewidziane przez ustawę przeszkody, w szczególności dotyczące kręgu osób zainteresowanych lub wysokości udziałów w spadku.
Po zarejestrowaniu akt poświadczenia dziedziczenia ma on skutki prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku.
Co warto przygotować dzień przed wizytą?
Praktyczna lista kontrolna może wyglądać następująco:
- dokument tożsamości testatora;
- dane osób, które mają zostać powołane do spadku lub wskazane jako zapisobiercy;
- informację o wcześniejszych testamentach;
- listę najważniejszych składników majątku;
- numery ksiąg wieczystych, jeżeli planowany jest zapis dotyczący nieruchomości;
- przemyślaną odpowiedź na pytanie, czy celem jest powołanie do spadku, czy przekazanie konkretnego składnika majątku określonej osobie.
Jeżeli testament ma być bardziej rozbudowany – na przykład ma obejmować wydziedziczenie, zapis windykacyjny, ustanowienie wykonawcy testamentu albo kilka szczególnych rozrządzeń – warto przekazać kancelarii podstawowe informacje jeszcze przed wizytą.
FAQ
Jakie dane trzeba przygotować przed sporządzeniem testamentu notarialnego?
Przede wszystkim potrzebny jest dokument pozwalający notariuszowi stwierdzić tożsamość testatora. Warto wcześniej przygotować również wymienione wyżej dane osób, które mają zostać powołane do spadku lub wskazane w innych rozrządzeniach. W zależności od treści testamentu mogą być potrzebne dodatkowe informacje lub dokumenty (np. jeśli testament obejmuje konkretną nieruchomość, potrzebny będzie także numer księgi wieczystej).
Czy testament notarialny można sporządzić podczas jednej wizyty?
Tak. Wiele zależy jednak od tego, czy testator ma jasno określoną wolę i czy przed wizytą przygotowano wszystkie potrzebne informacje. Przy bardziej złożonych rozrządzeniach konieczne może być dodatkowe spotkanie.
Czy notariusz gwarantuje, że testamentu nie będzie można podważyć?
Nie. Żadna forma testamentu nie daje absolutnej gwarancji, że dokument nie zostanie zakwestionowany. Jednakże testament notarialny zapewnia szczególny poziom formalnego bezpieczeństwa: notariusz stwierdza tożsamość, sporządza dokument jako czynność notarialną, czuwa nad zgodnością czynności z prawem i upewnia się, że testator rozumie treść oraz znaczenie aktu i że dokument odpowiada jego woli.
Czy wpis do NORT ujawnia treść testamentu?
Nie. Rejestr służy przede wszystkim do ustalenia, czy testament został zarejestrowany i gdzie się znajduje. Nie jest publicznym rejestrem treści testamentów.
Czy można zmienić testament notarialny?
Tak. Testament można odwołać albo zmienić, ale nie dokonuje się tego przez odręczne poprawianie istniejącego wypisu. W praktyce zmianę lub odwołanie wcześniejszych rozrządzeń najczęściej przeprowadza się przez sporządzenie kolejnego testamentu.
Jak testament wpływa na późniejszy akt poświadczenia dziedziczenia?
Testament stanowi podstawę do ustalenia kręgu spadkobierców i treści dziedziczenia po śmierci testatora. Jeżeli spełnione są ustawowe warunki, nabycie spadku może zostać stwierdzone
u notariusza na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia.
Czy po śmierci spadkodawcy zawsze trzeba iść do sądu, aby stwierdzić nabycie spadku?
Nie. Jeżeli spełnione są ustawowe warunki, sprawy związane ze stwierdzeniem praw do spadku mogą zostać przeprowadzone u notariusza i zakończone wydaniem wypisu aktu poświadczenia dziedziczenia. Zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia ma skutki prawomocnego postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku.
